अमेरिकाले वैदेशिक सहायता कटौती गरेपछि आगामी पाँच वर्षमा १ करोड ४० लाखभन्दा बढी बालबालिका र वयस्कले सजिलै रोक्न सकिने कारणले ज्यान गुमाउने एक नयाँ अध्ययनले प्रक्षेपण गरेको छ।
अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास संस्था (USAID) ले सन् २००१ देखि २०२१ सम्मका बीच कम र मध्यम आय भएका देशहरूमा ९१ लाखभन्दा बढी मृत्यु रोक्न मद्दत गरेको अनुसन्धानकर्ताहरूले द लान्सेट पत्रिकामा जनाएका छन्।
तर मंगलबारदेखि USAID आधिकारिक रूपमा बन्द भएको छ। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको “दातामूलक” मोडेल परित्याग गर्ने निर्णय अमेरिकी सरकारले गरेको घोषणा गरेका छन्।
रुबियोले एक वक्तव्यमा भने, “हामीले आफूलाई सहयोग गर्न सक्षम र इच्छुक देशहरूलाई प्राथमिकता दिनेछौँ र त्यस्ता क्षेत्रमा स्रोतहरू केन्द्रित गर्नेछौँ जहाँ यसले गुणक प्रभाव (multiplier effect) सिर्जना गरी दिगो निजी क्षेत्र, अमेरिकी कम्पनीहरू, र विश्वव्यापी लगानीलाई उत्प्रेरित गर्न सक्छ।”
यो बन्द र त्यसका कारण हुने सहायता कटौतीले विश्वव्यापी स्वास्थ्यमा विनाशकारी असर पार्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले १३३ देशका तथ्यांक विश्लेषण गरेर निष्कर्ष निकालेका छन्।
“धेरै कम र मध्यम आय भएका देशका लागि यो झट्का विश्वव्यापी महामारी वा ठूलो सशस्त्र द्वन्द्वसँग तुलनायोग्य हुनेछ,” वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता डाभिडे रसल्लाले एक प्रेस विज्ञप्तिमा भनेका छन्। रसल्ला स्पेनको बार्सिलोनास्थित ग्लोबल हेल्थ इन्स्टिच्युटका अनुसन्धान प्राध्यापक हुन्।
यूसीएलएका स्वास्थ्य नीति र व्यवस्थापनका प्राध्यापक जेम्स माकिन्कोले भने, “अमेरिकी नागरिकले USAID मा दैनिक १७ सेन्ट जति, अर्थात् वार्षिक करिब ६४ डलर योगदान गर्छन्,” । “यदि जनतालाई यति सानो सहयोगबाट करोडौं मानिसको ज्यान बचाउन सकिन्छ भन्ने थाहा भए, तिनीहरूले USAID को निरन्तर सहयोगलाई समर्थन गर्थे।”
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार USAID को कार्यक्रमले सन् २००१ देखि २०२१ सम्म विश्वव्यापी मृत्यु दर १५% ले घटाएको थियो, जसमा ५ वर्ष मुनिका बालबालिकामा ३२% कमी आएको थियो।
यसमा एचआईभी/एड्सबाट मृत्यु ७४% ले घटेको, मलेरिया मृत्यु ५३% ले घटेको, र उपेक्षित उष्णकटिबंधीय रोगका मृत्यु ५१% ले घटेको पनि समेटिएको छ।
त्यस्तै क्षयरोग, कुपोषण, झाडापखाला, श्वासप्रश्वाससम्बन्धी संक्रमण र गर्भावस्थासम्बन्धी स्वास्थ्य समस्याबाट मृत्युमा पनि यस्तै कमी आएको अनुसन्धानले जनाएको छ।
कुल मिलाएर ९१ लाखभन्दा बढी मृत्यु रोकिएको थियो, जसमा ३ करोड बालबालिका पनि सामेल छन्।
“हाम्रो विश्लेषणले देखाउँछ कि USAID को सहयोग पछिल्ला दुई दशकमा विश्वका धेरै कमजोर क्षेत्रमा जनस्वास्थ्य सुधार्ने र ज्यान जोगाउने एउटा महत्वपूर्ण माध्यम रह्यो,” प्रमुख अनुसन्धानकर्ता डानिएला काभलकान्तीले प्रेस विज्ञप्तिमा भनेकी छन्। उनी ब्राजिलको बाइयास्थित फेडरल युनिभर्सिटी अफ बाहियामा पोस्टडक्टोरल अनुसन्धानकर्ता हुन्।
भविष्यको स्थिति अनुमान गर्न अनुसन्धानकर्ताहरूले सन् २०२५ को सुरुमा घोषणा भएका तीव्र सहायता कटौतीका आधारमा प्रक्षेपण मोडेल प्रयोग गरेका हुन्। ती कटौतीहरूले USAID कार्यक्रमको ८३% बजेट कम गरिदिएको छ।
यदि यिनै कटौती कायम रहे भने सन् २०३० सम्म १ करोड ४० लाखभन्दा बढी थप मृत्यु हुनसक्ने, जसमा ५ वर्षमुनिका ४५ लाख बालबालिका पर्नेछन्, अनुसन्धानकर्ताहरूले भनेका छन्। त्यसले वर्षको करिब ७ लाख अनावश्यक बालमृत्युको अर्थ राख्छ।
“हाम्रा प्रक्षेपणले देखाउँछन् कि यी कटौतीले विशेष गरी कमजोर देशहरूमा सजिलै रोक्न सकिने मृत्युहरूमा तीव्र वृद्धि गराउँछन्,” रसल्लाले भने। “यसले पछिल्ला दुई दशकमा भएका प्रगतिलाई एकाएक रोकिने — वा उल्टो दिशामा धकेलिने — जोखिम सिर्जना गर्छ।”
अनुसन्धानकर्ताहरूले चेतावनी दिएका छन् कि एकपटक काटिएको सहयोगलाई पुनः पुनर्निर्माण गर्न सजिलो हुने छैन।
“हामीले फिल्डमा काम गर्दा USAID को सहयोगले कसरी स्थानीय स्वास्थ्य प्रणालीलाई एचआईभी, मलेरिया, क्षयरोगजस्ता रोगसँग लड्न सक्षम बनायो भन्ने देखेका छौँ। यो सहयोग काट्दा केवल ज्यानको जोखिम बढ्दैन, बरु दशकौँ लगाएर बनाएको पूर्वाधारसमेत ध्वस्त हुन्छ,” मोजाम्बिकको मान्हिका हेल्थ रिसर्च सेन्टरका महाप्रबन्धक फ्रान्सिस्को साउटेले प्रेस विज्ञप्तिमा भने।
अनुसन्धानकर्ताहरूले अरू अन्तर्राष्ट्रिय दाताहरूले समेत आफ्ना सहयोग कटौती गर्नसक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्, किनभने अमेरिका विश्वव्यापी मानवीय सहयोगको ४०% भन्दा बढी योगदान दिने मुलुक थियो।
“अन्य अन्तर्राष्ट्रिय दाताहरू — मुख्यत: यूरोपेली संघ — ले पनि आफ्नो सहयोग बजेट घटाउने घोषणा गरिसकेकाले आगामी वर्षहरूमा अझ धेरै मृत्यु हुनसक्ने हाम्रो अध्ययनले झन् गम्भीर चिन्ता देखाएको छ,” बार्सिलोनास्थित ग्लोबल हेल्थ इन्स्टिच्युटकी प्रीडक्टोरल अनुसन्धानकर्ता क्याटेरिना मोन्टीले भनिन्।
स्रोत: हेल्थडे (HealthDay),