नेपालका किशोरकिशोरी र युवाहरू यौन स्वास्थ्यको विषयमा प्रेम र जिज्ञासासँगै डर, लाज र सामाजिक कलङ्कबीचको गम्भीर द्वन्द्वमा जीवन बिताइरहेका छन्। उनीहरूलाई आफ्ना यौन सम्बन्ध र मनका भावनाहरू खुल्ला रूपमा अभिव्यक्त गर्न सहज वातावरण नहुनु यो समस्याको मुख्य कारण हो। परिवार, विद्यालय र समाजले यौन विषयलाई लाजिलो, गुप्त वा गलत ठान्ने प्रवृत्तिले गर्दा युवाहरूले आफ्नो स्वास्थ्य समस्या वा जिज्ञासा अभिव्यक्त गर्न सक्दैनन्। धेरैजसो किशोरकिशोरीले आवश्यक यौन स्वास्थ्य सेवा लिन नपाएको तथ्यले यो स्थिति झनै चिन्ताजनक बनाएको छ। खुला संवादको अभावले उनीहरूलाई जोखिमपूर्ण व्यवहारमा धकेल्ने, अश्लील सामग्रीबाट गलत जानकारी प्राप्त गर्ने, र अनावश्यक डर तथा अपराधबोधको शिकार बनाउने गर्छ।
विद्यालयहरूमा समग्र यौन शिक्षा (Comprehensive Sexuality Education – CSE) पाठ्यक्रममा समावेश भए तापनि, शिक्षकहरू लाज र असहजताका कारण यो विषयलाई प्रभावकारी रूपमा पढाउन सकिरहेका छैनन्। यौन शिक्षाले केवल यौन अंग, गर्भनिरोधक वा रोगविज्ञानमा सीमित रहँदा विद्यार्थीहरूलाई व्यवहारिक ज्ञान र सामाजिक भावनाको समझ विकास गर्न सकिँदैन। यसको असर युवा वर्गमा भ्रम, गलत धारणाहरू र सानो लाजको कारण गर्भनिरोधक प्रयोगमा असहजता हुनुमा देखिन्छ। कतिपय विद्यार्थीले आफ्नो यौन स्वास्थ्य विषयलाई अपराध जस्तै महसुस गरिरहेका छन् र यसले गर्दा उनीहरूलाई मानसिक स्वास्थ्य समस्या पनि बढ्ने खतरा हुन्छ। यस्ता कारणहरूले गर्दा नेपालको विद्यालय तहमा यौन शिक्षा अझै अधुरो र कमजोर छ।
एलजीबीटीक्यू+ समुदायका युवाहरूले अझै पनि ठूलो सामाजिक पूर्वाग्रह, भेदभाव र स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको अभाव भोगिरहेका छन्। नेपालमा विदेशी अनुदानमा सञ्चालित धेरै स्वास्थ्य सेवा केन्द्रहरू, जस्तै Parichaya Samaj, अनुदान कटौतीका कारण बन्द हुन पुगेका छन्। यसले गर्दा हजारौं एलजीबीटीक्यू+ युवाहरू विशेष गरी ट्रान्सजेन्डर सेक्स वर्करहरूलाई एचआईभी परामर्श, PrEP जस्ता रोकथामका औषधि र अन्य स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित बनाएको छ। सामाजिक दमन र भेदभावले गर्दा यी युवा मानसिक स्वास्थ्य समस्यामा पनि परेका छन्, तर उनीहरूले आवश्यक उपचार वा परामर्शमा पहुँच पाउन सकिरहेका छैनन्। यी समस्याले उनको समग्र स्वास्थ्य र जीवनस्तरमा नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ।
तर, यद्यपि चुनौतीहरू धेरै छन्, तर युवाहरूका लागि आवाज उठाउने र यौन स्वास्थ्य अधिकारको पक्षमा काम गर्ने केही संस्था र संगठनहरू सक्रिय छन्। YoSHAN, SISo Nepal, र Blue Diamond Society जस्ता संगठनहरूले युवालाई सचेतना फैलाउने, स्वास्थ्य सेवा र यौन शिक्षामा पहुँच बढाउने काम गरिरहेका छन्। यिनीहरूले सामाजिक सञ्जाल, कार्यशाला, रेडियो कार्यक्रमहरू जस्ता माध्यमबाट युवाहरूलाई समावेशी र सुरक्षित जानकारी र सेवा उपलब्ध गराउने प्रयास गरिरहेका छन्। तर दीगो समाधानका लागि सरकारसँग पनि स्पष्ट योजना, नीति र प्रशिक्षण आवश्यक छ जसले सबै युवालाई प्रभावकारी रूपमा समेट्न सकोस्। यो प्रेम, डर र लाजबीचको संघर्षलाई समाधान गर्न सरकारले र समुदायले मिलेर काम गर्नुपर्छ, ताकि नेपाली युवाहरूले सुरक्षित, स्वस्थ र सशक्त जीवन यापन गर्न सकून्।
स्रोत: Associated Press News, “US funds supported Nepal’s growing LGBTQ+ community. Now that money is gone,” 2025.