आइतबार काठमाडौं उपत्यकाका नौ जना सर्पदंश पीडितहरू उपचारका लागि शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालको आपत्कालीन कक्षमा पुगेका छन्। तीमध्ये केहीको अवस्था गम्भीर रहेकाले अस्पतालमा भर्ना गरेर उपचार गरिएको थियो भने केहीलाई औषधि दिएर घर फर्काइएको अस्पतालले जनाएको छ। अस्पतालका निर्देशक युबानिधि बसौलाका अनुसार पछिल्ला केही सातादेखि सर्पदंश अस्पतालमा भर्ना हुने प्रमुख स्वास्थ्य समस्या बनेको छ। अधिकांश सर्पदंश पीडितहरू खेतबारीमा काम गर्ने किसान र गोठालाहरू छन् भने केही बालबालिकाहरू झाडीमा खेल्दा सर्पले टोकेको पाइन्छ। बसौलाका अनुसार, यो वर्ष जनवरीदेखि हालसम्म काठमाडौं उपत्यका र वरपरका जिल्लाबाट ३५० भन्दा बढी सर्पदंशका बिरामी अस्पतालमा भर्ना भएका छन्, तीमध्ये अधिकांशलाई पछिल्लो केही महिनामा सर्पले टोकेको हो।

नेपालमा गर्मीयाममा सर्पदंश र त्यसका कारण हुने मृत्युलाई सामान्य रूपमा लिइन्छ। सन् २०२२ को मार्चमा प्रकाशित ‘द लान्सेट’ जर्नलअनुसार, प्रत्येक वर्ष नेपालमा झन्डै २,७०० जना मानिस, विशेषगरी तराई क्षेत्रका महिला र बालबालिका, सर्पदंशका कारण ज्यान गुमाउँछन्। हालका वर्षहरूमा तराईको उष्ण क्षेत्रमै सीमित हुने अत्यन्त विषालु सर्पहरू पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा समेत देखिन थालेका छन्। पछिल्ला दुई महिनामा मात्रै काठमाडौं उपत्यकाबाट दर्जनभन्दा बढी विषालु सर्पहरू उद्धार गरिएको छ। उपत्यकामा किङ कोब्रा र मोनोकेल्ड कोब्रा जस्ता विषालु सर्प र तिनका गुँड भेटिनुले ती सर्पहरू पहाड र हिमालमा अनुकूल हुँदै स्थायी रूपमा बस्न थालेको सङ्केत गर्छ। विज्ञहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण यस्तो परिघटना देखिएको हो। नेपाल जलवायु संकटप्रति अत्यन्त संवेदनशील मुलुक हो र विगत डेढ दशकमा यहाँ चरम मौसमीय घटनाहरू बढ्दै गएका छन्। तथ्यांकअनुसार, नेपालमा अधिकतम तापक्रमको वृद्धि दर (०.०५ डिग्री सेल्सियस प्रति वर्ष) न्यूनतम तापक्रमको वृद्धि दर (०.०३ डिग्री) भन्दा उच्च छ।

साथै, काठमाडौं उपत्यकाका अस्पतालहरूले सर्पदंशसँगै मनसुनसँग सम्बन्धित अन्य मौसमी रोगहरू—जस्तै झाडापखाला, ज्वरो र पीलिया—का बिरामीहरूको संख्या पनि बढिरहेको बताएका छन्। शुक्रराज अस्पतालका अनुसार, यो वर्ष जनवरीदेखि हालसम्म ४९५ जना झाडापखालाका बिरामी भर्ना भएका छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार, मनसुन अझ सक्रिय हुँदै गएको हुँदा आगामी दिनमा यस्ता बिरामीहरूको संख्या थप बढ्न सक्नेछ। नेपालमा मनसुनको समयलाई प्रायः महामारीको मौसमका रूपमा लिइन्छ, जसमा हजारौं मानिस जलजन्य, सङ्क्रमणजन्य रोग र सर्पदंशबाट प्रभावित हुन्छन्। डा. शेरबहादुर पुनका अनुसार, “हामी सबैलाई थाहा छ, धाराबाट आउने पानी वा अन्य स्रोतको पानी सिधै पिउन सुरक्षित हुँदैन। त्यसैले सबैले खानेपानी उमालेर वा शुद्ध बनाएर मात्र पिउनुहोस् र खाना खानु अघि हात धुन नबिर्सनुहोस्।” यस्तै, पछिल्ला साताहरूमा डेंगु र कोभिड संक्रमितको संख्या पनि बढिरहेको छ। पछिल्लो एक हप्तामा मात्रै ४० जनामा कोभिड पुष्टि भएको छ। रोग नियन्त्रण महाशाखाको अनुसार, यो वर्ष जनवरीयता ३३३ जनामा कोभिड संक्रमण पुष्टि भएको छ र दुई जनाको मृत्यु भएको छ। त्यस्तै, ७३ जिल्लाका १,९३८ जनामा डेंगु भाइरस संक्रमण देखिएको छ।

स्रोत : The Kathmandu Post